Í dag flutti ég jómfrúrræðu mína í Borgarstjórn Reykjavíkur um húsnæðisstefnu Reykjavíkurborgar til 2020, ræða mín fylgir hér á eftir.
Hæstvirtur forseti, borgarfulltrúar og borgarbúar.
Ég tók vel í það þegar mér var boðið í starfshóp um húsnæðisstefnu Reykjavíkurborgar til ársins 2020 enda hef ég haft áhuga á húsnæðismálum lengi. Mikilvægt er að borgin marki sér heildstæða stefnu í húsnæðismálum. Sú staðreynd að slík stefna hefur ekki legið fyrir hefur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir Reykvíkinga m.a með þeirri þenslu sem átti sér stað í byggingu húsnæðis á höfuðborgarsvæðinu og þá óheillaþróun sem varð þegar sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu fóru í „samkeppni“ um íbúanna án samráðs eða heildarsýnar.
Nú standa þúsundir íbúða tómar, leigumarkaðurinn er í uppnámi vegna skorts á langtímaleiguhúsnæði og margir íbúar Reykjavíkur eiga sífellt erfiðara meið að eyða sífellt hærra hlutfalli tekna sinna í húsnæði. Þensla á húsnæðismarkaði átti sér fjölmargar orsakir og hófst með því að stjórnvöld lögðu niður verkamannabústaði, íbúðalánasjóður og bankar fóru að bjóða 90% lán til íbúðakaupa samhliða því sem engin opinber stuðningur var við uppbyggingu leigumarkaðar. Það er því að mínu mati mikilvægt að ríki og sveitarfélög axli þá ábyrgð sem felst í skipulagi og uppbyggingu á húsnæðismarkaði. Húsnæðisstefna Reykjavíkurborgar verður vonandi til þess að borgin axli þá ábyrgð sem henni ber sem stærsta sveitarfélag landsins.
Það kom mér á óvart þegar ég hóf störf með starfshópnum hversu mikill frumskógur húsnæðismarkaður í Reykjavík er í raun og veru og hversu mikill tími starfshópsins fór í kortlagningu á honum. Sem dæmi má nefna að hvergi voru til heildartölur yfir fjölda leigjenda í Reykjavík og því þurfti að safna saman gögnum úr ýmsum áttum. Mjög mikilvægt er að gögn liggi til grundvallar þegar sveitarfélög vinna við skipulag enda er það mikið ábyrgðarverkefni að slíkt skipulag svari þörfum samfélagsins til lengri tíma.
Því fagna ég þeirri ákvörðun að móta húsnæðisstefnu fyrir Reykjavík til ársins 2020 til þess að bregðast við þeirri stöðu sem upp er komin en líka til þess að hafa framtíðarsýn í húsnæðismálum og vonandi koma í veg fyrir mistök fortíðar. Andrúmsloftið í starfshópnum var gott og sátt náðist um þær tillögur sem hópurinn leggur til. Þó er það alltaf þannig að hver og einn fulltrúi hefur sínar áherslur og því ætla ég að nýta tækifærið til þess að fara í gegnum megináherslur Vinstri grænna varðandi húsnæðismál.
Í húsnæðisstefnu Reykjavíkurborgar er lagt til að við gerð nýs aðalskipulags verði gert ráð fyrir 25% leigu og búseturéttaríbúðum hið minnsta. Þessu ber að fagna enda mikilvægt að efla leigumarkaðinn í Reykjavík þannig að leiguhúsnæði verði raunhæfur valkostur fyrir þá sem leita að öruggu og boðlegu húsnæði á viðráðanlegum kjörum. Mikilvægt er að borgin setji skýr skilyrði ef nýta á þá leið að forgangsraða lóðaúthlutunum til leigufélaga. Einnig er mikilvægt að skoða þann kost að Reykjavíkurborg taki þátt í að fjármagna langtíma leigufélög.
Þar ber einna helst að líta til íbúasamvinnufélaga þar sem íbúar kaupa sig inn í félögin með leigu – eða búseturétti og verða þannig rétthafar í félaginu og sjá um rekstur þess. Þannig má tryggja að arður af rekstrinum verði íbúunum sjálfum til góða í formi viðhalds, nýbygginga og góðra leigukjara. Ekki má falla í þá gryfju að verktakar geti fengið lóðir á sérstökum kjörum undir leiguhúsnæði á viðráðanlegum kjörum en nýti síðan lóðirnar í eitthvað allt annað.
Einnig ber að fagna þeirri tillögu að uppbyggingu á ódýrari húsnæðiskostum verði skipulögð í tengslum við almenningssamgöngur. Það mætti þó ganga ennþá lengra með þá hugsun og flétta almenningssamgöngur af alvöru inn í allt skipulag borgarinnar og gera þannig almenningssamgöngur að raunhæfum valkosti við einkabílinn.
Þær hugmyndir um að samræma vaxtabótakerfið og húsaleigubótakerfið í eitt húsnæðisbótakerfi tel ég af hinu góða, þannig verður einstaklingum ekki mismunað í stuðningi hins opinbera eftir því hvort þeir ákveði að leigja eða kaupa sér húsnæði. Best væri ef ríkið tæki yfir almennar húsaleigubætur og sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu myndu samræma reglur um sérstakar húsaleigubætur. Þannig er tryggt að einstaklingar sem þurfa á sérstökum húsaleigubótum að halda geti flutt milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Í dag er það nánast ómögulegt, þar sem einstaklingar þurfa að búa í Reykjavík í þrjú ár til að eiga rétt á sérstökum húsaleigubótum.
Einnig er mikilvægt að leigjendum sé ekki mismunað eftir því hvar þeir leigja þannig að réttur til sérstakra húsaleigubóta ákvarðist ekki af leigusala eins og nú er, en skv. núgildandi reglum hafa t.d leigjendur Öryrkjabandalagsins, Félagsstofnunar stúdenta og annarra félagasamtaka ekki rétt á sérstökum húsaleigubótum. Mikilvægt er að stuðningurinn sé hlutfall af leigukostnaði viðkomandi og því þurfa húsaleigubætur að hækka í takt við hækkandi leiguverð. Það er ólíðandi fyrir þá sem þurfa á stuðningi að halda að húsaleigubætur standi í stað meðan leiguverð hækkar sífellt eins og raunin hefur verið undanfarin ár
Málefni Félagsbústaða hafa voru til umræðu í starfshópnum enda var það hlutverk hans að „móta stefnu um framtíðarsýn og hlutverk Félagsbústaða hf.“ Félagsbústaðir eru stór hluti af leigumarkaðnum í Reykjavík með ríflega 2.150 íbúðir í útleigu sem metnar voru á 32.6 miljarða árið 2009. Félagsbústaðir hafa verið hlutafélag í 100% eigu Reykjavíkurborgar frá árinu 1997. Ég fagna tillögu þess efnis að gera sérstaka rekstarúttekt á Félagsbústöðum. Í kjölfarið þarf Reykjavíkurborg að marka sér formlega eigendastefnu þar sem m.a verður tekið á rekstarformi félagsins.
Það hlýtur að teljast furðulegt hversu lítil tengsl eru milli Félagsbústaða og Reykjavíkurborgar. Ég hóf að grennslast fyrir um fyrirkomulag á stjórnarkjöri í félagið en í núverandi fyrirkomulagi tilnefnir Borgarstjóri fulltrúa sinn á aðalfund félagsins. Tilnefningar til stjórnar eru ekki teknar til umfjöllunar í Borgarstjórn Reykjavíkur eða borgarráði, þetta hlýtur að teljast óeðlilegt ef ekki orka tvímælis þegar um svo stórt fyrirtæki í 100% eigu Reykjavíkurborgar er að ræða. Ég teldi eðlilegasta stjórnsýslu að Borgarstjórn kysi fulltrúa í stjórn Félagsbústaða eins og í stjórnir fjölmargra annarra fyrirtækja í eigu borgarinnar. Ef Borgarstjórn Reykjavíkur þarf að breyta rekstrarfyrirkomulagi Félagsbústaða hf. til þess að þetta verði mögulegt tel ég tvímælalaust að hún ætti að gera það.
Það er full ástæða til að fagna lokatillögu starfshópsins um að gera átak í aðgengismálum þannig að fólk geti valið sér búsetu óháð aldri og líkamlegu/og eða andlegu ástandi. Einnig tel ég mikilvægt að Reykjavíkurborg setji sér skýra stefnu í aðgengismálum að opinberum byggingum Reykjavíkurborgar þannig að allir geti nýtt sér þær. Mikilvægt er að koma átaki í aðgengismálum af stað sem fyrst, til dæmis sem lið í atvinnuskapandi verkefni á vegum Reykjavíkurborgar.
Ég vil að lokum fagna því að þessi stefna liggi hér fyrir, það er hlutverk okkar allra sem kjörnir fulltrúar fyrir Reykvíkinga að sjá til þess að Húsnæðisstefnan verði lifandi plagg sem farið verður eftir og mótað áfram en ekki enn ein rykfallinn skýrsla sem fellur í gleymskunnar dá. Samstaða náðist um stór mál í starfshópnum og því ber að fagna, en vinnan einkenndist af samhug með hagsmuni Reykvíkinga að leiðarljósi. Slík vinnubrögð tel ég vera til fyrirmyndar fyrir borgina Einnig fagna ég þeirri ákvörðun Borgarráðs um að óska eftir umsögnum hagsmunaaðila sem og annarra borgarbúa um húsnæðisstefnuna.
Það er staðföst skoðun mín að stefna sem þessi verðu vandaðri eftir því sem fleiri koma að henni. Sú mikla samstaða sem myndaðist um húsnæðisstefnu Reykjavíkurborgar hlýtur að gefa fyrirheit um alvöru aðgerðir í kjölfarið. Við þurfum að grípa til aðgerða, við þurfum að þora að breyta og hugsa út fyrir rammann. Oft hefur verið þörf fyrir slíkt, en nú er brýn nauðsyn. Húsnæðisöryggi Reykvíkinga liggur að veði.